گاهنامه علمی دانشجویی آویسا

عفونت‌های ناشی از نیدل استیک و زخم­های بیمارستانی امروزه اهمیت زیادی یافته و نظام سلامت کشورها را به چالشی جدی فرا می­خواند . افزایش بیمارستان­ها ، ظهور بیماریهای باز پدید ، افزایش روز افزون مقاومت­های میکروبی و نیاز به خدمات متنوع پزشکی بروز عفونت‌های ناشی از خدمات درمانی را اجتناب ناپذیر می‌سازد . بنابراین هدف کلی در کنترل عفونت‌های بیمارستانی ، کاهش و به حداقل رساندن این عفونت‌ها تا حد ممکن می‌باشد چرا که این عفونت‌ها علاوه بر مرگ و میر ایجاد عوارض ، با افزایش مدت بستری موجب افزایش قابل توجه هزینه خدمات درمانی شده و در نهایت سبب نارضایتی گیرندگان خدمت می‌گردند .

نیدل استیک شدن به مفهوم آسیب نفوذی جلدی ناشی از وسایل نوک تیز پزشکی آلوده به خون و یا ترشحات بدن بیماران بوده و بزرگترین عامل تهدید کننده­ی کارکنان شاغل در بخش درمانی است . این حادثه ممکن است در مراحل مختلف مراقبت­های درمانی اعم از تزریق داروهای عضلانی یا وریدی ، گذاشتن درپوش برای سر سوزن، گذاشتن در ظرف مخصوص اشیای نوک تیز و یا لغزیدن سوزن یا چاقوهای جراحی یا سایر ابزارهای تیز در پوست جراحان ایجاد شود که زخم چاقوهای جراحی به مراقبت بیشتری نسبت به نیدل استیک نیاز دارد . معمولاً زخم نیدل استیک به صورت خونریزی خفیف یا تر درمان قابل دیدن کوچک است اما در واقع خطر عفونت ویروسی است که باقی می ماند . مطالعات آینده نگر نشان داده اند که میزان بروز واقعی نیدل استیک شدن بالاتر از میزانی است که در مطالعات گذشته نگر گزارش می­شود و مقدار آن از 14 تا 839 مورد آسیب به ازاء هر 1000 نفر پرسنل در سال متغیر است .

مطالعات نشان داده اند که در 20 کشور دارای اساسنامه ای امنیت تزریقات ، کارکنان بخش درمانی به طور متوسط در هر سال 9 – 1 بار نیدل استیک شدن را تجربه می کنند . در یک تحقیق انجام گرفته توسط سازمان جهانی بهداشت WHO در نواحی شرقی مدیترانه مشخص شده است که هر یک از افراد بخش درمانی در هر سال به طور متوسط 4 بار نیدل استیک می شوند .

از لحظه ای که فرد نیدل استیک می شود در معرض انواع آسیب های جسمی و روحی قرار می گیرد که این عوراض روحی می توانند بسیار شدیدتر از عوارض جسمی باشند . کارکنان در خلال آسیب ، استرس ها و هیجانات روحی فراوانی را تجربه می کنند که قابل اندازه گیری نیستند . به محض نیدل استیک شدن سیل افکار مخرب ، ذهن فرد را مرود هجوم قرار داده و تا زمان مشخص شدن نتیجه ی آزمایش فرد از آسیب های روحی در امان نیست . افسردگی و گوشه گیری از نتایج روحی نیدل استیک شدن می‌باشد که با منفی شدن نتیجه ی آزمایش این عوارض روحی نیز از بین می روند . از عوراض جسمی نیدل استیک ، می توان به آلودگی با سه ویروس هپاتیت B ، هپاتیت C و HIV اشاره کرد .

بهترین راه تعیین امکان آلودگی ، گرفتن نمونه ی خون و آزمایش از فرد بیمار است نه فردی که نیدل استیک شده است چرا که اگر فرد نیدل استیک شده به عنوان مثال به ایدز ، هپاتیت آلوده شده باشد نتیجه ی آزمایش تا سپری شدن دوره ی کمون مثبت نمی شود . بنابراین با انجام آزمایش از فرد بیمار می توان تشخیص داد که فرد به ایدز یا هپاتیت آلوده شده یا نه و قبل از بروز علائم و پیش روی بیماری درمان را آغاز کرد . به طور کلی کارکنان بخش درمانی جهت پیشگیری از ابتلا به بیماریهای حاصل از نیدل استیک شدن باید پیشگیری کنند .

تزریق واکسن هپاتیت B یکی از راههای پیشگیری است .

در مورد ایدز و هپاتیت C که تزریق واکسن امکان پذیر نیست باید از روشهای پیشگیری از نیدل استیک شدن استفاده کرد . از جمله این روشها می توان به : احتیاط در هنگام گذاشتن در پوش سر سوزن ، احتیاط در هنگام بستن درب ظروف مخصوص سر سوزنها ، استفاده از ظرفهای مخصوص سرسوزن که احتمال برخورد آنها با پوست را کاهش می دهند و ... اشاره کرد .

در ادامه به اختصار به سه بیماری مهم قابل انتقال از طریق نیدل استیک اشاره می کنیم :

الف) هپاتیت B : هپاتیت B یک بیماری ویروسی است که کبد انسان را درگیر می کند . اکثر افرادی که به این بیماری مبتلا می شوند بعد از مدتی بهبود یافته و ویروس در بدنشان باقی نمی ماند . در این صورت این افراد به هپاتیت حاد مبتلا هستند بیماری می تواند فاقد علامت یا دارای علائم خفیف مانند آنفولانزا باشد . این علائم شامل می باشند :

احساس خستگی مفرط ، تب خفیف ، سردرد ، کاهش اشتها ، استفراغ ، اسهال ، یبوست و درد عضلات و مفاصل و کهیر .

بیشتر بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن فاقد علامت می باشند .

ب) هپاتیت C : هپاتیت C نیز نوعی بیماری ویروسی است که در ابتدا می تواند مثل یک سرماخوردگی معمولی بروز کند ولی بیکاری مزمن آن برعکس سرماخوردگی معمولی به دلیل از کار افتادن کبد و مشکل بودن درمان می تواند حیات بیمار را به مخاطره بیندازد . این بیماری به تدریج به کبد آسیب می رساند .

یک کبد سالم مواد شیمیایی مورد نیاز بدن را می‌سازد و مواد سمی را از خون خارج می کند . در طی این بیماری کبد ملتهب شده و بافت طبیعی آن تخریب می شود و به جای آن بافت فیبری و فرسوده می ماند . طی ده تا سی سال بعد مشکلات کبدی مزمن از قبیل سیروز و سرطان هم ممکن است ایجاد شوند .

از علائم آن می توان به تهوع ، استفراغ ، اسهال ، بی اشتهایی ، کاهش وزن ، زردی یا یرقان و خارش پوست اشاره کرد و در موارد پیشرفته فرد دچار هپاتیت مزمن و التهاب و سرطان کبد می گردد .

ج) ایدز : همان طور که می دانید بیماری ایدز توسط نوعی ویروس از دسته ی رتر و ویروس ها بنام HIV ایجاد می شود و باعث کاهش توانایی سیستم ایمنی بدن میزبان و نقص آن می گردد . اولین ویروسی که وارد سلول میزبان می شود و از جمله ی پادتن ها در امان می ماند و وارد سایر سلولهای ایمنی می شود. سلول هدف این ویروس سنفوسیت های T₄ هستند . ویروس در سنفوسیت T₄ آلوده تکثیر می شود و همین امر سبب تورم غدد لنفاوی می گردد . تورم غدد لنفاوی گاه ماهها یا سالها بعد از ابتلای اولیه پدیدار

می شود و همین می تاوند مدتها به همان حال باقی بماند . بیماران اکثراً به شدت لاغر می شوند . چون دیواره روده ی آنها مواد غذایی را بطور کامل جذب نمی کند . عرق کردن در شب و احساس خستگی و التهاب بیضه ها از دیگر علائم این بیماری است . در مرحله ی بعدی که در آن تصویر نهایی بیماری ایدز به نمایش گذاشته می شود حاصل از در هم شکسته شدن کامل سیستم دفاعی بدن است . تعداد سنفوسیت های T₄ به شدت کاهش یافته و در این حالت انواع بیماری های باکتریایی ، ویروسی و انگلی قادرند فرد مبتلا را از پا در بیاورند .

منابع :

1. قاسمی احمد، اعتماد الهام، بشیری جعفر. جراحت ناشی از نیدل استیک شدن و عوامل همراه آن در دو گروه پرسنل پرستاری و کارگران خدماتی بیمارستان­های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی اردبیل. مجله بیماری­های عفونی ایران، 1388؛ 14(64):32-27.

2. احمدی زیبنده، یغمایی فریده. بررسی میزان آگاهی و عملکرد کارگران خدماتی درمورد بیماری هپاتیت B در بیمارستان لبافی­نژاد. مجله دانشکده پرستاری، 1386؛16(57):49-43.

3. اقبالیان فاطمه، منصف علیرضا. بررسی میزان ابتلا به عفونت­های پس از ترانسفوزیون در کودکان تالاسمیک همدان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، 1379؛7(3):17-15.